Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 231. Maddesine göre hükmün açıklanmasının geri bırakılması (HAGB), sanık hakkında hükmolunan cezanın belli bir denetim süresi içerisinde sonuç doğurmaması, denetim süresi boyunca kasıtlı bir suç işlenmez ve yükümlülüklere uygun davranılırsa ceza kararının ortadan kaldırılması ve davanın düşmesine yol açan bir cezanın bireyselleştirilmesidir. Erteleme, takdiri indirim gibi bireyselleştirme kurumlarında mahkeme kararı birtakım hukuki sonuçlar doğururken, HAGB’ de ortada sonuç doğuracak bir mahkeme hükmü yoktur. Mahkeme, hukuk sisteminde sonuç doğuracak şekilde kararını henüz açıklamamış, açıklamayı geri bırakmıştır.
HAGB kararı, kişinin medeni, siyasi veya özel yaşamına hiçbir kısıtlama getirmeden adeta sanığa ikinci bir şans tanır. HAGB kararı, suç işleyen kişinin hayatına ceza hukuku müdahalesini adeta askıya almaktadır.
HAGB Kararı Verilebilmesi İçin Gereken Şartlar
Mahkemenin sanık hakkında hükmün açıklanmasının geri bırakılması (HAGB) kararı verebilmesi için bazı şartlar mevcuttur. Bu şartları şu şekilde sıralamak mümkündür;
- Sanık hakkında HAGB yasağının bulunmaması gerekir.
- Sanık hakkında verilen cezanın iki yıl ya da iki yıldan daha az olması ya da adli para cezası olması gerekir.
- Sanığın daha önce kasıtlı bir suçtan mahkumiyeti bulunmaması gerekir.
- Sanık, mağdurun veya kamunun zararlarını gidermiş olması gerekir.
- Sanığın yeniden suç işlemeyeceği yönünde mahkemede kanaat oluşması gerekir.
- Sanık, hükmün açıklanmasının geri bırakılmasını kabul etmesi gerekir.
- Sanık hakkında daha önce verilen bir hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararı olmaması gerekir.
HAGB Kararının Sonuçları
Sanık, hakkında verilen karar tarihinden itibaren beş yıl boyunca denetime tabi tutulur. Buna göre; sanığın karar tarihinden itibaren devam edecek beş yıllık süre içerisinde kasıtlı olarak herhangi bir suç işlememesi gerekmektedir.
Sanığın bu süreç içerisinde işlediği kasıtlı suçtan hakkında mahkumiyet kararı verilmesi halinde, neticesinde hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararı verilen yargılamada verilecek ceza da açıklanacak ve açıklanan ceza da adli para cezası ya da hapis cezası olarak infaz edilecektir. Ancak, sanık tarafından beş yıllık denetim süresinde denetim koşullarına uyulması ve kasıtlı bir suç işlenmemesi halinde verilen hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararı ortadan kalkacaktır.
HAGB Kararının İhlali
HAGB kararının ihlal edilmesi sonucu mahkeme yeni bir duruşma açar ve açıklanması geri bırakılan hükmü bu duruşmada açıklar. Yeni bir duruşma açılmasının sebebi, suç islenmesi sebebiyle ortaya çıkan yeni durum karşısında yargılamanın devam etmesi ve sanığın bu durumdan haberdar edilmesidir. Böylece, sanığa yeni bir duruşma ile savunma hakki da verilmiş olur.
Sanık, duruşma kendisine tebliğ edildiği halde duruşmaya katılmazsa, mahkeme, daha önceki duruşmalarda sanığın verdiği savunmaları esas alır ve bu savunmaya göre hüküm kurabilir. Bununla birlikte sanık hakkındaki yaptırımlar, sadece adli para cezası ya da müsadere içermez. Bu sebeple CMK’ nın 195. maddesi de uygulanmaz.
Denetimli Serbestlik Yükümlülüklerinin Yerine Getirilmemesi
HAGB kararının ihlal edildiği diğer bir durum da, sanığın, denetim süresi içinde suç işlemediği halde mahkemenin belirlediği yükümlülükleri yerine getirmemesidir. Bu durumda da, sanık hakkında verilen HAGB kararı sona erer ve hükmün açıklanması kararı verilir.
Ancak, denetimli serbestlik yükümlülüklerini yerine getirmeyen sanık hakkında, mahkeme, “cezanın yarısına kadar olan bir kısmın infaz edilmemesi ” kararı verebilir. Bununla birlikte, mahkeme, denetim yükümlülüklerini yerine getirmeyen sanık için hükmedilen ve hükmü açıklanmayan hapis cezasını erteleyebilir.
Ayrıca, bu ceza adli para cezası gibi seçenek yaptırıma da dönüştürülebilir. Yani mahkeme, yükümlülüklerin yerine getirilmemesi durumunda sanık hakkında daha önce HAGB ile verilen hükümdeki cezadan başka bir mahkumiyet hükmü de kurabilir.
HAGB Denetimi Süresinde İşlenen Suçun Hükmünün Açıklanması
Sanık, HAGB denetim süresi sürecinde yeni bir suç islerse, daha önce islenen ilk suç sebebiyle verilen HAGB kararı, ikinci suçun mahkumiyet kararı kesinleştikten sonra açıklanabilir.
Öte yandan, 28 Haziran 2014 tarihinden önce islenen suçlarda hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararı birden fazla suç için verilebiliyordu. Bu tarihten sonra ilgili kanun maddelerinde yapılan değişiklik sebebiyle; işlenen suçlarda sanık hakkında birden fazla kere hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararı verilmesi uygulamasına son verilmiştir.
HAGB Kararına İtiraz
5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu 231/12. maddesi uyarınca HAGB kararına itiraz edilebilir. HAGB kararı verilirken karar metninde hangi süre içerisinde hangi mahkemeye itiraz edilebileceği hususu belirtilmek zorundadır.
HAGB kararına karşı kararın tefhim ya da tebliğinden itibaren 7 (yedi) gün içerisinde itiraz edilmelidir.
Eğer kararın verildiği duruşmada sanık hazır bulunuyor ise, kararın verildiği duruşmadan itibaren 7 gün içinde itiraz edebilir. Kararın duruşmada hazır bulunanlara bildirilmesi işlemine tefhim denilir.
Eğer kararın verildiği duruşmada sanık hazır değil ise, yani sanığın yokluğunda karar verilmiş ise; gerekçeli kararın sanığa tebliğ edildiği tarihten itibaren 7 gün içerisinde karara itiraz edebilir. Aynı durum katılan için de geçerlidir.
HAGB Kararına Karşı Nasıl İtiraz Edilir?
Sanık hakkında verilen hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararına karşı, taraflar; kararın duruşmada öğrenilmesi halinde öğrenme tarihinden itibaren, kararın verildiği duruşmada hazır bulunmayanlar ise gerekçeli kararın kendilerine tebliğinden itibaren 7 (yedi) gün içinde itiraz dilekçesi ile itiraz edebilirler.
İtiraz dilekçesi kararı veren mahkemeye verilecektir.
İtiraz dilekçesinin bir ceza avukatı tarafından hazırlanması hayati önem ta
