BOŞANMA DAVASINDA ÇOCUĞUN VELAYETİ KİME VERİLİR?

Boşanma davasında velayet, çocuğun üstün yararı esas alınarak anneye veya babaya verilir. Hakim; çocuğun yaşı, duygusal bağı, ebeveynlerin yaşam koşulları ve çocuğun gelişimi açısından en uygun ortamı sağlayacak tarafı belirler. Velayet kararı, tarafların kusurundan ziyade çocuğun menfaatine göre verilir.

Boşanma sürecine giren eşlerin en çok merak ettiği konulardan biri, boşanma davasında velayet kime verilir sorusudur. Zira evliliğin sona ermesi, eşler arasındaki hukuki bağın bitmesi anlamına gelirken, anne-baba ile çocuk arasındaki bağ devam eder. Bu nedenle velayet, boşanma davalarının en hassas başlıklarından biridir ve çoğu zaman bir boşanma avukatı desteği ile yürütülmesi gereken teknik bir süreçtir.

Türk hukukunda velayetin ne anlama geldiği, boşanma sürecinde velayet kararının nasıl verildiği, hangi kriterlerin dikkate alındığı, anne veya babaya velayet verilebilen durumlar, ortak velayet uygulaması, velayetin değiştirilmesi ve velayet kararının nafaka ile kişisel ilişkiye etkisi gibi konular, İzmir boşanma avukatı bakış açısı ile detaylı biçimde ele  alınmıştır.

Çocuğun Velayeti

Boşanma davalarında genellikle anne ve baba velayetin kime verilmesi konusunda anlaşmazlık yaşarlar. TMK madde 182/1’e göre mahkeme, boşanma veya ayrılığa karar verirken ana ve babayı dinledikten sonra çocuğun menfaatine uygun şekilde velayet ve kişisel ilişkiyi düzenler.
Hakim, velayeti boşanmanın fer’i sonucu olarak düzenler ve karar verirken çocuğun üstün yararını esas alır.
Çocuğun üstün yararı belirlenirken:

• Zihinsel gelişimi
• Ruhsal durumu
• Ahlaki gelişimi
• Sosyal çevresi

gibi unsurlar dikkate alınır.

Boşanma davasında çocuğun velayeti ile ilgili karar verilirken hakim tarafından gösterilen dikkat ve özenin üst düzeyde olması gerekmektedir. Velayet hakkının kapsamının geniş olması nedeniyle velayet hakkında verilecek olan yanlış karar çocuğun üstün yararını
fazlasıyla zedeleyecektir.

Ana ve babanın faydaları çocuğun üstün yararını etkilemedikçe önemsenir. Bu nedenlerle hakim velayet hakkında karar verirken çocuğun üstün yararını önde tutmalıdır. Çocuğa en yüksek hayat standartlarını sunan ebeveyn velayeti almaya diğer ebeveyne göre daha da yakındır. Hakim çocuğa en yüksek hayat standartlarını sunacak ebeveyni araştırmakla yükümlüdür.

Boşanma Davasında Velayet Kriterleri

Boşanma davasında çocuğun velayeti, şartlara göre anneye ya da babaya bırakılabilir. Türk hukukunda evlilik süresince ortak olan velayet, boşanma ile birlikte genellikle tek ebeveyne verilir.

Hakim karar verirken şu kriterleri değerlendirir:

• Çocuğun yaşı ve gelişim durumu
• Çocuğun hangi ebeveynle duygusal bağ kurduğu
• Ebeveynlerin ekonomik ve sosyal durumu
• Eğitim ve sağlık ihtiyaçlarının karşılanması
• Çocuğun ruhsal ve ahlaki gelişimi

Hakim, gerektiğinde pedagog ve sosyal hizmet uzmanlarından rapor alarak karar verir. Kusur oranı tek başına velayet belirlemez.

Hakim, velayeti kime vereceğine karar verirken oldukça geniş bir takdir yetkisine sahiptir. Bu yetki, yalnızca anne veya babanın talebiyle sınırlı değildir; çocuğun sağlıklı gelişimi ve menfaatleri her şeyin önünde tutulur. Boşanma sebebinin türü ya da kusurun hangi eşte olduğu, velayet kararı açısından tek başına belirleyici değildir.

Ebeveynler özellikle çekişmeli boşanma davası sürecinin uzun sürebilmesi nedeniyle çocukların velayeti konusunda sağlıklı karar alamamaktadır. Bu nedenle hakim, çocuğun üstün yararını yani menfaatini kendiliğinden gözetecektir. Dava aşamasında da tedbir kararı
olarak dava sürecinde çocuğun velayet hakkını kullanacak ebeveyni belirlerken bu hususları dikkate alır.

Kardeşlerin Velayetinin Farklı Taraflara Verilmesi

Birden fazla çocuk olması halinde çocukların velayetinin tek bir tarafa verilmesi zorunlu değildir. Örneğin, iki çocuk varsa, bu çocuklardan birinin velayeti anneye, diğerinin velayeti babaya verilebilir. Ancak çocukların kardeşlik ve paylaşım duygusunun gelişimi için Yargıtay “kardeşlerin birbirinden ayrılmaması ilkesi” ni benimsemiştir. Kardeşlerin ayrı ebeveynlere velayetlerinin verilmesi halinde, kişisel ilişkinin kardeşlerin bir araya gelebileceği şekilde düzenlenmesi gerekir.

Velayetin Anneye Verilmediği Durumlar

Velayete karar verilirken çocuğun ihtiyaçları, eğitimi, sağlığı, sosyal yaşamı gibi birçok unsur değerlendirilir. Çocuğun velayeti bu kapsamda anne ya da babaya verilebilir. Velayet her zaman anneye verilmez. Aşağıdaki durumlarda velayet babaya bırakılabilir:

• Annenin ciddi sağlık sorunlarının bulunması
• Akıl sağlığının yerinde olmaması
• Haysiyetsiz yaşam sürmesi
• Uyuşturucu veya zararlı alışkanlık bağımlılığı
• Cezaevinde bulunması
• Velayet hakkını kötüye kullanması
• Çocuğun baba ile görüşmesini engellemesi

Ayrıca annenin yeniden evlenmesi tek başına velayeti etkilemez; ancak çocuğun zarar görmesi halinde velayet değiştirilebilir.

Çocuk Hangi Yaşta Dinlenir?

Kanunda kesin bir yaş sınırı bulunmamakla birlikte uygulamada 8-9 yaş üzerindeki çocuklar mahkeme tarafından dinlenebilir.
Burada önemli olan:

• Çocuğun olgunluk düzeyi
• Kendini ifade edebilme yeteneği

Hakim, çocuğun görüşünü dikkate alır ancak nihai kararı yine çocuğun üstün yararına göre verir.